Górne drogi oddechowe (łac. tractus respiratorius superior) to struktury anatomiczne odpowiadające za transport powietrza we wstępnych fazach, a zalicza się do nich: jamę nosową, zatoki przynosowe, gardło oraz krtań. Poza samą funkcją transportową uczestniczą one również w nawilżaniu, oczyszczaniu i ogrzewaniu powietrza, zanim dotrze ono do dalszych dróg oddechowych, czyli do tchawicy, oskrzeli, oskrzelików i docelowo aż do płuc. Oto poszczególne odcinki górnych dróg oddechowych, opisane nieco bliżej.
Górne drogi oddechowe
Górne drogi oddechowe pełnią istotną rolę ochronną i regulacyjną w obrębie układu oddechowego. Struktury te odpowiadają za wstępne przygotowanie powietrza poprzez jego oczyszczanie z cząstek stałych, drobnoustrojów oraz alergenów, a także za jego ogrzewanie i nawilżanie. Mechanizmy te są możliwe dzięki obecności wyspecjalizowanej błony śluzowej, aparatu rzęskowego oraz produkcji śluzu, który wiąże zanieczyszczenia i ułatwia ich usuwanie. Dodatkowo górne drogi oddechowe uczestniczą w odpowiedzi immunologicznej organizmu oraz pełnią funkcje związane z fonacją i odbiorem bodźców węchowych.
Do ich podstawowych elementów zaliczamy:
- jamę nosową i zatoki przynosowe;
- gardło;
- krtań.
Jama nosowa i zatoki przynosowe
Jama nosowa (łac. cavum nasi) przedzielona jest pionową przegrodą nosową na dwie symetryczne części i lokalizuje się w obrębie twarzoczaszki. Anatomicznie składa się więc z właściwej jamy nosowej oraz jam dodatkowych, czyli zatok przynosowych. Od tyłu jama nosowa przechodzi w przewód nosowo-gardłowy, który następnie idzie dalej aż do nosogardła. Jeśli chodzi o zatoki, wyszczególnia się następujące:
- zatokę czołową – położoną u góry i z przodu;
- zatokę szczękową wraz z komórkami sitowymi – położoną bocznie;
- zatokę klinową – położoną u góry i z tyłu.
Tworzą się one jeszcze na etapie życia płodowego jako wpuklenia błony śluzowej, które od jamy nosowej wrastają w otaczające kości. Pojemność wszystkich zatok przynosowych razem wziętych jest większa niż właściwej jamy nosowej. Zadaniem zatok jest ogrzewanie i nawilżanie powietrza, ponieważ są one wyścielone błoną śluzową produkującą śluz oraz są bardzo mocno unaczynione (krew jest ciepła i płynie dość blisko śluzówki, przez co realnie zwiększa temperaturę w zatokach). Warto wspomnieć, że zatoki poprzez swoją pneumatyczną budowę uczestniczą w procesie tworzenia się mowy, czy podczas śpiewu, obniżają też ciężar głowy, ponieważ są puste w środku. Z kolei sama jama nosowa stanowi pierwszy odcinek górnych dróg oddechowych. To właśnie tutaj ma miejsce wnikanie powietrza wdechowego. Jest ono ogrzewane i nawilżane dzięki śluzówce jamy nosowej, a jednocześnie oczyszczane, ponieważ jest ona wyścielona nabłonkiem wyposażonym w rzęski.
Gardło
Gardło (łac. pharynx) to wstępny odcinek zarówno układu oddechowego, jak i układu pokarmowego. Łączy się z przełykiem bez widocznie zaznaczonej granicy. Umożliwia przechodzenie śliny i kęsów pokarmowych do dalszych dróg pokarmowych, ale także jest kluczowe dla właściwego funkcjonowania układu immunologicznego, ponieważ w jego obrębie lokalizują się m.in. migdałki podniebienne, tworzące tzw. pierścień Waldeyera. Jeśli chodzi o rolę w układzie oddechowym, gardło również stanowi część transportującą powietrze, dzięki niemu możliwe jest choćby oddychanie przez usta w trakcie bardzo intensywnego wysiłku lub w chorobie, gdy zmagamy się z zatkanymi zatokami i gęstym katarem. W pewnym stopniu uczestniczy również w oczyszczaniu powietrza, jednak słabiej, niż czyni to jama nosowa wraz z zatokami. Dlatego oddychanie przez usta na co dzień nie jest rekomendowane.
Krtań
Krtań (łac. larynx) stanowi górny odcinek dolnych dróg oddechowych o długości około 4-6 cm, wykształcony w narząd głosowy. Szkielet krtani jest utworzony przez 3 chrząstki nieparzyste: tarczowatą, pierścieniowatą i nagłośniową, a także 3 chrząstki parzyste: nalewkowate, różkowate, klinowate. Wyjątkowo ważna jest chrząstka tarczowata, ponieważ jest ona największa i stanowi płytkę ochronną aparatu głosowego oraz drogi powietrza. W obrębie krtani znajdują się struny głosowe, które biorą udział w wytwarzaniu głosu i odpowiadają za jego brzmienie. Wysokość dźwięku zależy od napięcia, długości i grubości warg głosowych, a tym samym więzadeł głosowych. Krtań bierze udział w ochronie układu pokarmowego przed zadławieniem. Polega to na odruchowym zamykaniu wejścia krtani w chwili grożącego niebezpieczeństwa. Ta czynność ochronna stała się niezbędna z chwilą, gdy krtań w związku z pionizacją ciała u człowieka przesunęła się niżej.
Diagnostyką i leczeniem problemów górnych dróg oddechowych najczęściej zajmuje się lekarz otolaryngolog. Pulmonolog skupia się raczej na problematyce tchawicy, oskrzeli, oskrzelików oraz płuc, choć nierzadko obaj specjaliści współpracują ze sobą w zespole interdyscyplinarnym.
Polecane produkty:
|
BIO Acerola - naturalna witamina C
Naturalna witamina C pozyskana została z ekologicznych upraw z owocu o nazwie Acerola. Jest standaryzowana co oznacza, że wyselekcjonowano tylko najwyższej jakości owoce, a z nich pozyskano ekstrakt. Dzięki temu ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Łasiński W., Anatomia głowy dla stomatologów, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1993.
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
