Afty opryszczkopodobne to szczególny rodzaj nawracających zmian zapalnych błony śluzowej jamy ustnej, które swoim wyglądem mogą przypominać infekcję opryszczkową. Nie są jednak wywoływane przez wirusa opryszczki. Schorzenie to najczęściej obserwuje się u osób dorosłych, zwłaszcza u kobiet w starszym wieku. Zmiany mają postać licznych, drobnych i bolesnych nadżerek pojawiających się na błonie śluzowej jamy ustnej. Mogą one znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie, spożywanie posiłków oraz higienę jamy ustnej. Mimo podobieństwa do opryszczki, afty opryszczkopodobne zaliczane są do aft nawrotowych i wymagają odmiennego postępowania diagnostycznego oraz terapeutycznego. Współczesna stomatologia i medycyna dysponują skutecznymi metodami łagodzenia objawów oraz ograniczania nawrotów choroby. Ważne jest jednak, aby odpowiednio wcześnie wdrożyć leczenie i właściwą pielęgnację jamy ustnej.
Czym są afty opryszczkopodobne?
Nazwa tej jednostki chorobowej wynika z dużego podobieństwa zmian występujących na błonie śluzowej jamy ustnej do wykwitów obserwowanych w przebiegu opryszczki wywoływanej przez wirusy Herpes. Mimo podobnego obrazu klinicznego afty opryszczkopodobne różnią się jednak od zmian opryszczkowych pod względem histopatologicznym i cytologicznym. Charakterystyczne jest również to, że nie rozpoczynają się stadium pęcherzykowym, typowym dla infekcji wirusem opryszczki. Pod względem budowy mikroskopowej wykazują natomiast duże podobieństwo do aft małych Mikulicza, co przez wiele lat utrudniało ich jednoznaczną klasyfikację.
Obecnie afty opryszczkopodobne uznawane są za postać nawracających aft błony śluzowej jamy ustnej. Choć swoim wyglądem przypominają opryszczkę, nie mają podłoża wirusowego i nie są związane z zakażeniem wirusem HSV, jak ma to miejsce w przypadku klasycznej opryszczki.
Afty opryszczkopodobne – objawy
Afty nawracające należą do najczęściej występujących schorzeń błony śluzowej jamy ustnej i mogą dotyczyć nawet około 20% populacji. Choroba polega na okresowym pojawianiu się pojedynczych lub mnogich nadżerek i owrzodzeń pokrytych włóknikowym nalotem, otoczonych charakterystycznym rąbkiem zapalnym. W medycynie wyróżnia się 3 główne postacie aft nawrotowych:
- afty małe Mikulicza (najczęstsze, stanowiące około 80% wszystkich przypadków);
- duże afty Suttona;
- afty opryszczkopodobne.
Afty małe Mikulicza mają zwykle średnicę poniżej 1 cm i najczęściej goją się samoistnie w ciągu 7-10 dni, nie pozostawiając blizn. Duże afty Suttona przekraczają 1 cm średnicy, mogą utrzymywać się nawet do 6 tygodni i niekiedy pozostawiają po sobie blizny. Afty opryszczkopodobne są natomiast bardzo drobne (najczęściej 1-3 mm), lecz występują licznie. Zlewając się ze sobą, mogą tworzyć większe, nieregularne owrzodzenia gojące się zazwyczaj w ciągu 10-14 dni.
W obrazie klinicznym aft opryszczkopodobnych obserwuje się pojawianie licznych, drobnych nadżerek i owrzodzeń obejmujących błonę śluzową jamy ustnej. Zmianom towarzyszy podrażnienie śluzówki, jej zaczerwienienie oraz nasilony ból o charakterze piekącym, który może utrudniać jedzenie, picie, szczotkowanie zębów, a nawet mówienie.
Afty opryszczkopodobne – przyczyny
Dokładne przyczyny powstawania aft opryszczkopodobnych nie zostały dotychczas jednoznacznie wyjaśnione. Współczesna medycyna wskazuje jednak na szereg czynników, które mogą zwiększać ryzyko ich występowania lub sprzyjać nawrotom zmian. Do najczęściej wymienianych należą:
- osłabienie oraz zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego;
- przewlekły stres i przemęczenie organizmu;
- niedobory witamin i składników mineralnych związane z nieprawidłowo zbilansowaną dietą;
- przewlekłe podrażnianie błony śluzowej jamy ustnej przez aparat ortodontyczny lub źle dopasowane uzupełnienia protetyczne;
- zaburzenia hormonalne.
Warto podkreślić, że afty opryszczkopodobne częściej obserwuje się u kobiet, zwłaszcza w starszym wieku. Dokładny mechanizm tej zależności nadal nie został jednak w pełni poznany.
Afty opryszczkopodobne – leczenie
Leczenie aft opryszczkopodobnych ma na celu przede wszystkim zmniejszenie bólu, ograniczenie stanu zapalnego oraz przyspieszenie gojenia zmian błony śluzowej jamy ustnej. W większości przypadków stosuje się leczenie miejscowe obejmujące:
- leki przeciwzapalne – najczęściej maści i żele steroidowe zawierające m.in. hydrokortyzon lub triamcynolon, które łagodzą stan zapalny oraz wspomagają gojenie zmian. Preparaty aplikuje się bezpośrednio na afty;
- preparaty przeciwbólowe – zwykle w postaci żeli, płynów lub sprayów zawierających niewielkie stężenia lidokainy. Pozwalają one zmniejszyć dolegliwości bólowe oraz poprawić komfort jedzenia i mówienia;
- płukanki antyseptyczne – są to np. preparaty zawierające chlorheksydynę, które ograniczają rozwój bakterii oraz zmniejszają ryzyko nadkażenia zmian.
W cięższych i nawracających przypadkach rozważa się również leczenie ogólne, obejmujące farmakoterapię działającą ogólnoustrojowo. Uzupełnieniem terapii jest odpowiednia dieta oparta na lekkostrawnych produktach oraz unikanie ostrych, kwaśnych i bardzo gorących potraw oraz napojów mogących dodatkowo podrażniać błonę śluzową jamy ustnej. Istotne znaczenie ma również codzienna higiena jamy ustnej. Dotyczy to szczególnie dokładnego szczotkowania zębów oraz regularnego nitkowanie przestrzeni międzyzębowych.
Zobacz również: Jak prawidłowo nitkować zęby?
W przypadku nawracających aft warto zwrócić uwagę również na codzienną dietę i odpowiednią podaż składników wspierających funkcjonowanie układu odpornościowego oraz regenerację błon śluzowych jamy ustnej. Szczególne znaczenie przypisuje się cynkowi, który uczestniczy w procesach gojenia tkanek, wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego oraz pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym.
Polecane produkty:
|
Spirulina + cynk
Połączenie Spiruliny i naturalnie pozyskanego, organicznie związanego cynku. Cynk wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, istotnego dla utrzymania zdrowia. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Krawiecka E., Występowanie nawracającego aftowego zapalenia jamy ustnej w aspekcie chorób ogólnoustrojowych oraz niedoborów żelaza, witaminy B12 i witaminy D, Poznań 2017.
- Szeląg N., Afty – występowanie i leczenie, Asysta Dentystyczna, 3/2017.
- Tyszkiewicz I., Kozłowski Z., Współczesne poglądy na temat leczenia aft nawracających – przegląd piśmiennictwa, Dental Forum, 1/2015.
