Duże afty Suttona to ciężka i stosunkowo rzadka postać nawrotowych owrzodzeń jamy ustnej. Zalicza się ją do tzw. aft dużych. Zmiany te mają charakter przewlekły, często powodują silny ból, utrudniają codzienne funkcjonowanie i mogą znacząco obniżać komfort życia pacjenta. W przeciwieństwie do niewielkich aft pojawiających się sporadycznie, afty Suttona osiągają większe rozmiary, goją się znacznie dłużej i niekiedy pozostawiają po sobie blizny. Problem zwykle jest możliwy do rozpoznania już na podstawie charakterystycznego obrazu klinicznego. Jednak w wielu przypadkach konieczna okazuje się dokładniejsza diagnostyka w celu wykluczenia chorób ogólnoustrojowych, niedoborów pokarmowych czy zaburzeń odporności. Leczeniem dużych aft Suttona zajmuje się przede wszystkim stomatolog oraz lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, a w bardziej złożonych przypadkach także specjaliści innych dziedzin medycyny. Wczesne wdrożenie odpowiedniego postępowania leczniczego może pomóc ograniczyć nasilenie objawów, skrócić czas gojenia zmian i zmniejszyć ryzyko nawrotów.
Co to są afty?
Afty to powierzchowne, bolesne owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej. Zalicza się je do najczęściej występujących zmian w obrębie jamy ustnej. Zazwyczaj mają okrągły lub owalny kształt, są dobrze odgraniczone od otaczających tkanek i otoczone charakterystycznym rumieniowym rąbkiem zapalnym. Centralna część zmiany najczęściej pokryta jest żółtawo-szarawym włóknikowym nalotem. Afty mogą pojawiać się pojedynczo lub w większej liczbie. Ich obecność często wiąże się z dolegliwościami bólowymi nasilającymi się podczas jedzenia, picia, mówienia oraz wykonywania codziennych zabiegów higieny jamy ustnej.
W medycynie wyróżnia się 3 podstawowe postacie kliniczne aft nawracających:
- afty małe Mikulicza (ang. MiRAS);
- afty duże Suttona (ang. MaRAS);
- afty opryszczkopodobne (ang. HeRAS).
Poszczególne typy aft różnią się między sobą wielkością zmian, przebiegiem klinicznym, czasem gojenia, częstotliwością nawrotów oraz ryzykiem pozostawienia blizn.
Czym są duże afty Suttona?
Duże afty Suttona są cięższą i znacznie rzadziej występującą postacią nawracających aft błony śluzowej jamy ustnej. W piśmiennictwie medycznym określane są również jako afty duże lub afty typu MaRAS (Major Recurrent Aphthous Stomatitis). Zmiany mają charakter głębokich, bolesnych owrzodzeń, które w przeciwieństwie do klasycznych małych aft osiągają większe rozmiary, goją się znacznie dłużej i mogą pozostawiać po sobie blizny. Duże afty Suttona najczęściej pojawiają się pojedynczo lub w niewielkiej liczbie, jednak ich przebieg bywa przewlekły i nawrotowy.
Duże afty Suttona – objawy
Objawy dużych aft Suttona są zwykle bardziej nasilone niż w przypadku innych postaci aft nawracających. Pacjenci najczęściej skarżą się na silny ból oraz pieczenie w obrębie jamy ustnej, które mogą utrudniać spożywanie pokarmów, picie, mówienie czy wykonywanie codziennej higieny jamy ustnej. Owrzodzenia zazwyczaj mają okrągły lub owalny kształt, dobrze odgraniczone obrzeża oraz charakterystyczny żółtawo-szarawy nalot włóknikowy w części centralnej. Zmianom może towarzyszyć miejscowy stan zapalny, nadwrażliwość błony śluzowej, a niekiedy również powiększenie okolicznych węzłów chłonnych. Charakterystyczną cechą dużych aft Suttona jest także długi czas gojenia, który często wynosi od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy.
Duże afty Suttona – przyczyny
Dokładne przyczyny powstawania dużych aft Suttona nie zostały dotychczas w pełni poznane. Uważa się jednak, że istotną rolę w rozwoju choroby odgrywają zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego oraz współwystępowanie wielu czynników predysponujących. Na przestrzeni lat zidentyfikowano szereg czynników, które mogą zwiększać ryzyko pojawiania się aft nawracających, w tym również dużych aft Suttona.
Do najważniejszych czynników ryzyka zalicza się m.in.:
- zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego – związane m.in. z chorobami autoimmunologicznymi, przewlekłymi infekcjami, AIDS czy długotrwałą antybiotykoterapią;
- predyspozycje genetyczne – afty częściej występują u osób, u których podobny problem obserwowano również w rodzinie;
- niedobory pokarmowe – zwłaszcza dotyczące witaminy B12, żelaza, cynku oraz kwasu foliowego;
- przewlekły stres i długotrwałe przemęczenie organizmu;
- urazy mechaniczne błony śluzowej jamy ustnej, np. przygryzanie policzków i warg, źle dopasowane uzupełnienia protetyczne czy aparaty ortodontyczne;
- niektóre choroby ogólnoustrojowe, np. cukrzyca, celiakia oraz choroba Leśniowskiego-Crohna.
W praktyce klinicznej pojawienie się dużych aft Suttona najczęściej jest wynikiem jednoczesnego oddziaływania kilku różnych czynników. Mogą one osłabiać organizm i zwiększać podatność błony śluzowej jamy ustnej na rozwój zmian zapalnych.
Duże afty Suttona – leczenie
Leczenie dużych aft Suttona zależy przede wszystkim od nasilenia objawów oraz częstotliwości nawrotów zmian. W przypadku ciężkich i przewlekłych aft nawracających często zaleca się wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych takich jak morfologia krwi oraz oznaczenie poziomu żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego. W przypadku stwierdzenia niedoborów wdraża się odpowiednią suplementację.
Zobacz również: Suplementy na mocne zęby.
Leczenie miejscowe najczęściej obejmuje stosowanie preparatów przeciwzapalnych, kortykosteroidów oraz środków łagodzących dolegliwości bólowe. W wybranych przypadkach zastosowanie znajduje również laseroterapia lub preparaty zawierające tetracyklinę. U pacjentów z ciężkim, nawrotowym przebiegiem choroby lekarz może dodatkowo rozważyć leczenie ogólne z wykorzystaniem leków wpływających na funkcjonowanie układu odpornościowego.
Uzupełniająco zaleca się także eliminację czynników drażniących błonę śluzową jamy ustnej, ograniczenie przewlekłego stresu oraz dbanie o odpowiednią ilość snu. Istotne znaczenie ma również prawidłowo zbilansowana dieta wspierająca funkcjonowanie organizmu i układu odpornościowego.
Polecane produkty:
|
Spirulina 100% naturalna
Spirulina to naturalna alga, która uzupełnia niedobory witamin i minerałów. Jej zadaniem jest wzmocnienie organizmu i w naturalny sposób wspomaganie procesu jego oczyszczenia. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Krawiecka E., Występowanie nawracającego aftowego zapalenia jamy ustnej w aspekcie chorób ogólnoustrojowych oraz niedoborów żelaza, witaminy B12 i witaminy D, Poznań 2017.
- Szeląg N., Afty – występowanie i leczenie, Asysta Dentystyczna, 3/2017.
- Tyszkiewicz I., Kozłowski Z., Współczesne poglądy na temat leczenia aft nawracających – przegląd piśmiennictwa, Dental Forum, 1/2015.
