Zaburzenia połykania (inaczej: dysfagia) występują stosunkowo często w różnych chorobach neurologicznych, zarówno o ostrym przebiegu, jak i przewlekłym. Powinny być zdiagnozowane przez lekarza neurologa, a niekiedy również przez logopedę. Mogą znacząco utrudnić codzienne funkcjonowanie i obniżyć jakość życia, a u małych dzieci lub u osób z niższym poziomem świadomości bywają wręcz niebezpieczne, ponieważ mogą doprowadzić do zadławienia się.
Zaburzenia połykania – rodzaje
Zaburzenia połykania medycznie podzielić można na:
- dysfagię ustno-gardłową – w jej przebiegu ruch kęsa pokarmowego jest zaburzony brakiem koordynacji fazy ustnej i gardłowej;
- dysfagię mechaniczną – występuje tutaj przeszkoda organiczna w obrębie jamy ustnej, gardła czy przełyku;
- dysfagię czynnościową – występuje w przebiegu nerwic czy schorzeń somatycznych bez podłoża organicznego;
- odynofagię – bolesne połykanie, zaburzające fazę ustną, gardłową i przełykową.
Stwierdzenie rodzaju zaburzeń połykania może mieć pewne znaczenie w dalszym procesie terapeutycznym.
Zaburzenia połykania – przyczyny
Przyczyn zaburzeń połykania jest bardzo wiele, dlatego istotna jest nie tylko wnikliwa diagnostyka, ale i zróżnicowanie podejrzeń. Do powstania dysfagii dochodzi najczęściej w przebiegu miejscowo rozrastających się nowotworów jamy ustnej, języka, gardła, przełyku, obturujących światło górnego odcinka przewodu pokarmowego i uniemożliwiających pasaż kęsa pokarmowego. Szacuje się, że zaburzenia połykania dotyczą nawet około 80-90% tych chorych. Dodatkowo zaburzenia połykania mogą być konsekwencją uszkodzenia nerwów czaszkowych odpowiadających za prawidłowy przebieg procesu połykania. Do takiego uszkodzenia dochodzi często w przebiegu nowotworów naciekających podstawę czaszki.
Inne, niezwiązane z podłożem nowotworowym (a więc występujące rzadziej) przyczyny zaburzeń połykania mogą być następujące:
- schorzenia nerwowo-mięśniowe – stwardnienie boczne zanikowe, stwardnienie rozsiane, porażenie nerwów dolnej opuszki, np. w przebiegu zawału móżdżku lub po zabiegach operacyjnych dołu tylnego czaszki;
- refluks przełykowy, łagodne zwężenie przełyku;
- niedobór żelaza;
- hiperkalcemia;
- przebyte zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy ustnej, języka, gardła oraz przełyku, które jako skutki uboczne mogą powodować zwłóknienie tkanek, spadek ruchomości języka, utrudnienie otwarcia jamy ustnej i zwężenie przełyku.
Mimo wszystko lekarzem pierwszego kontaktu przy zaburzeniach połykania wciąż pozostaje neurolog.
Objawy zaburzeń połykania
Tak naprawdę zaburzenia połykania mogą mieć różny obraz kliniczny. Jeżeli zaburzenia dotyczą fazy ustnej, pacjent zaobserwować może wyciek śliny lub pokarmu z jamy ustnej, zaleganie pokarmu lub śliny w jamie ustnej albo oba te stany jednocześnie. Z kolei zaburzenia fazy gardłowej opisuje się jako utknięcie kęsa pokarmowego w gardle, który może następnie przedostawać się do nosa, wywoływać odruchy wymiotne, dławienie się, kaszel. Co niebezpieczne, pokarm może zostać zaaspirowany do dróg oddechowych.
Niekiedy przy zaburzeniach połykania obserwuje się objawy dodatkowe, takie jak ból, uczucie pieczenia, palenia za mostkiem, regurgitacje, czyli ulewanie się do gardła kwaśnego płynu, co w zdecydowanej większości przypadków jest spowodowane rozluźnieniem zwieraczy przełyku i często występuje w uchyłkach przełyku.
Zaburzenia połykania – leczenie
Podstawą są działania przyczynowe, zatem jeśli zaburzenia połykania rozwinęły się w przebiegu choroby nowotworowej, musi zostać wdrożone leczenie onkologiczne (chirurgiczne, radioterapia, chemioterapia – zależnie od typu i zaawansowania raka). Jeśli natomiast dysfagia jest skutkiem niedoboru żelaza, należy pod okiem lekarza za pomocą leków i suplementów diety uzupełniać poziom tego pierwiastka.
Najczęstsza i bardzo skuteczna forma leczenia, zwłaszcza przy dysfagii ustno-gardłowej, to starannie prowadzona terapia logopedyczna. Obejmuje ćwiczenia mięśni języka, warg, policzków, krtani, trening bezpiecznego połykania, naukę kompensacyjnych technik (np. połykanie z pochyloną głową), naukę odpowiedniego tempa jedzenia. Pomocna może być też modyfikacja diety, pacjent powinien otrzymywać raczej pokarmy o papkowatej konsystencji. Leczenie farmakologiczne dobierane jest już indywidualnie. Może obejmować stosowanie leków zobojętniających soki żołądkowe przy refluksie, preparaty nawilżające przy suchości w ustach i inne.
Polecane produkty:
|
Olej z czarnuszki bioalgi
Olej z czarnuszki to w 100% naturalny produkt o wysokiej koncentracji składników odżywczych. Jest źródłem m.in. niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, mikroelementów, witamin. Wykazuje działanie antygrzybiczne, przeciwwirusowe, antyalergiczne, ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Jarzyńska-Bućko A., Szkiełkowska A., Mularzuk M., Postępowanie logopedyczne w zaburzeniach połykania, Now Audiofonol, 2018; 7(4): 47-50.
- Terlikiewicz J., Makarewicz R., Zaburzenia połykania, Polska Medycyna Paliatywna 2003, Tom 2, nr 1.
