Leczenie próchnicy to proces wieloetapowy, lecz dobór poszczególnych metod zależy głównie od tego, na jakim etapie zaawansowania znajduje się choroba i czy dotyczy ona zębów mlecznych, czy może już zębów stałych. Nawet niewielkie zauważone ogniska próchnicowe należy leczyć natychmiast, ponieważ zignorowanie ich doprowadzi w szybkim czasie do uszkodzenia zęba i pojawienia się silnego bólu. Nie ma szans, że ubytek próchnicowy zagoi się sam. Należy odpowiednio go zaopatrzyć w gabinecie stomatologicznym.
Przyczyny próchnicy
Aby zrozumieć, jak dokładnie powinno wyglądać leczenie próchnicy i jak jej zapobiegać, przede wszystkim należy dowiedzieć się, co ją wywołuje. Na podstawie wielokierunkowych badań stwierdza się, że choroba próchnicowa zębów jest konsekwencją oddziaływania wielu powiązanych ze sobą czynników. Należą do nich:
- bakterie próchnicotwórcze;
- węglowodany;
- podatne na próchnicę twarde tkanki zęba.
Istotną rolę odgrywa zależność między czasem oddziaływania tych czynników a śliną. Innymi słowy w jamie ustnej każdego człowieka znajdują się patogenne bakterie, które usuwamy codziennie podczas szczotkowania zębów i nitkowania przestrzeni międzyzębowych. Jeśli pomijamy te czynności higieniczne, na powierzchni szkliwa zaczyna tworzyć się płytka nazębna, a w późniejszym czasie twardy osad nazywany kamieniem nazębnym. Osłabia on szkliwo zębów i powoli niszczy ich warstwę ochronną.
W dalszej kolejności bakterie próchnicotwórcze mogą penetrować w głąb zęba, docierając najpierw do zębiny, a następnie do bardzo dobrze unerwionej miazgi zęba. Ząb staje się kruchy, ma tendencję do łamania się i kruszenia, zaczyna generować silny ból związany z toczącym się stanem zapalnym miazgi zęba. Objawem widocznym gołym okiem jest przebarwienie zęba. Chyba że zmiany próchnicowe toczą się głęboko pod plombą, wówczas jedynym objawem może być nadwrażliwość zęba i ból, bez jednoczesnych zmian wizualnych. Bakterie próchnicotwórcze żywią się węglowodanami, zatem dieta bogata w słodycze, napoje gazowane i inne źródła cukrów prostych będą jedynie dostarczać pożywkę dla ich wzrostu i rozwoju choroby próchnicowej.
Leczenie próchnicy
Pierwszym etapem działań interwencyjnych jest realizacja wstępnego planu leczenia uwzględniającego:
- Wykonanie zabiegów eliminujących ból.
- Usunięcie płytki nazębnej i złogów kamienia.
- Instrukcję higieny jamy ustnej.
- Edukację dotyczącą wdrożenia prawidłowych nawyków dietetycznych i higienicznych.
Elementem wstępnego planu leczenia jest ponadto odtworzenie ciągłości tkanek zębów, co ogranicza akumulację płytki bakteryjnej i poziom czynnika infekcyjnego. Zalecenia dotyczące postępowania w przypadku próchnicy zlokalizowanej zarówno w obrębie korony zęba, jak i korzenia zęba uwzględniają procedury nieinwazyjne lub inwazyjne, w zależności od stopnia zaawansowania i aktywności zmian próchnicowych. Nawet po wyleczeniu próchnicy pacjent musi wiedzieć, że ponowne zaniedbanie zębów spowoduje nawrót stanu zapalnego i choroby. Dbałość o prawidłową, wysoką higienę jamy ustnej jest czynnikiem kluczowym każdego dnia.
Usunięcie ogniska próchnicowego
Jednym z podstawowych etapów leczenia bez względu na zaawansowanie próchnicy i jej lokalizację jest opracowanie ubytku w celu usunięcia zdemineralizowanej, zainfekowanej zębiny i zapewnienia lepszej adaptacji materiału odtwórczego. Ze względu na potencjał naprawczy twardych tkanek zęba, preparacja ubytków obejmujących zębinę powinna być ograniczona do jej zainfekowanej warstwy. Poleca się stosowanie częściowej lub stopniowej eliminacji zębiny próchnicowej. W miejsce ubytku umieszcza się następnie tak zwaną plombę, która jest utwardzana światłem UV i ma odwzorowywać naturalną koronę zęba.
Szczególne trudności wiążą się z leczeniem ubytków próchnicowych umiejscowionych w obrębie korzenia. Ich lokalizacja i wieloogniskowy charakter stwarzają problemy zarówno w fazie opracowania ubytku, jak i w odbudowie brakujących tkanek. Tym samym rekomendacje są raczej odmienne, niż w przypadku próchnicy korony zęba. Zgodnie z nimi preparacja tkanek powinna odbywać się z użyciem klasycznych wierteł na turbinę i mikrosilnik lub z użyciem narzędzi ręcznych typu ekskawator, zgodnie z techniką ART. Materiałem z wyboru w leczeniu próchnicy korzenia jest cement szkłojonomerowy (klasyczny lub modyfikowany żywicą). O dokładnym doborze materiału decyduje stomatolog.
Leczenie endodontyczne próchnicy
W zaawansowanych przypadkach próchnicy bakterie dotarły już do miazgi zęba, co wymaga podjęcia leczenia kanałowego. Leczenie kanałowe obejmuje dokładne oczyszczenie kanałów zęba z miazgi, bakterii i wszelkich tkanek biologicznych, założenie lekarstwa i opatrunku do kanału zęba, a następnie wypełnienie go materiałami stomatologicznymi. Takie leczenie najlepiej wykonywać pod mikroskopem, w szczególności jeśli kanały są krzywe lub nietypowe. Po leczeniu kanałowym również na ząb zakłada się plombę, by w przyszłości bakterie i resztki jedzenia nie przedostawały się w obręb kanału.
Ekstrakcja zęba
Skrajnym rozwiązaniem jest usunięcie chorego zęba. Czynność wykonuje się jednak wyłącznie wtedy, gdy choroba jest tak zaawansowana i rozległa, że niemożliwe byłoby leczenie kanałowe. Niekiedy decyzję o usunięciu zęba z próchnicą podejmuje się w przypadku mleczaków, jeśli i tak w krótkim czasie mają być fizjologicznie zamienione na zęby stałe. Należy pamiętać, że każdorazowo usunięcie zęba stałego wiąże się z ryzykiem zaniku kości wyrostka zębodołowego w tej okolicy oraz rozwoju wad zgryzu, zęby mają nagle więcej miejsca w łuku zębowym i zaczynają się rotować oraz przemieszczać. Decyzja o ekstrakcji powinna być więc podjęta bardzo starannie.
Polecane produkty:
|
Kolagen naturalny bioalgi
Kolagen do picia to naturalny produkt z opatentowaną formułą Peptiplus® hydrolizowanego kolagenu. Dzięki temu jest bardzo wysokiej wchłanialności. Wzmacnia zęby, kości, ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Profilaktyka próchnicy zębów u dzieci i młodzieży, Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Wydział Oceny Technologii Medycznych, Warszawa 2020.
- Mielczarek A., Bołtacz-Rzepkowska E., Bagińska J., Chałas R., Kwiatkowska A., Hajdo A., Marcinkowska-Ziemak M., Próchnica zębów – zalecenia profilaktyczne i terapeutyczne. Stanowisko grupy roboczej Polskiego Oddziału Sojuszu dla Przyszłości Wolnej od Próchnicy (ACFF) ds. zapobiegania próchnicy w populacji osób dorosłych, Nowa Stomatol 2017; 22(2): 89-96.
- Weyna E., Profilaktyka próchnicy – obecny stan wiedzy.
