Zdjęcia pantomograficzne (tzw. pantomogram) to jedno z podstawowych badań w stomatologii, inaczej mówiąc jest to panoramiczne RTG całej jamy ustnej. Pozwala na dokładne uwidocznienie nie tylko zębów, ale i patologicznych zmian w dziąsłach, w okolicy korzeni zębowych i kości wyrostka zębodołowego, jak również stan i ułożenie samych korzeni zębowych. Badanie jest podstawą do wdrażania bardziej zaawansowanych procedur leczniczych, np. protetycznych, ortodontycznych czy endodontycznych. Wykonanie zdjęcia jest całkowicie bezbolesne oraz bezpieczne.
Zdjęcia pantomograficzne – co to jest?
Diagnostyka obrazowa w stomatologii znacznie się rozwinęła, szczególnie w ciągu ostatnich 10 lat. Współcześnie w użyciu są zarówno aparaty pantomograficzne analogowe, gdzie detektorem jest tradycyjna kaseta z błoną rentgenowską, jak i cyfrowe, gdzie detektorem jest kaseta z płytą pamięciową (radiografia pośrednia) lub cyfrowy detektor (radiografia bezpośrednia). Mianem zdjęcia pantomograficznego określa się zdjęcie RTG całej jamy ustnej, ukazujące na jednym ujęciu wszystkie zęby pacjenta, zarówno z dolnego, jak i z górnego łuku zębowego wraz ze strukturami znajdującymi się wokół nich. W rezultacie zdjęcie pantomograficzne przedstawia:
- wszystkie zęby (górne i dolne);
- korzenie zębów i kość;
- stawy skroniowo-żuchwowe;
- zatoki szczękowe.
To daje pełny obraz sytuacji zdrowotnej pacjenta, nie uwidacznia jedynie pojedynczego zęba. W ten sposób leczenie staje się maksymalnie kompleksowe. Na zdjęciu pantomograficznym z dużą dokładnością zauważyć można następujące nieprawidłowości:
- ubytki i zmiany próchnicowe;
- zęby zatrzymane (np. ósemki);
- stany zapalne, cysty i torbiele zębów;
- problemy z kością;
- nieprawidłowe ustawienie zębów (istotne przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego);
- ustawienie korzeni zębowych (ważne przed rozpoczęciem leczenia kanałowego).
Badanie jest proste w wykonaniu i szybkie, idealnie uzupełnia innowacyjną, pełną diagnostykę stomatologiczną w XXI wieku. Średni koszt takiego rozwiązania to 100-170 zł, zależnie od renomy placówki i jej lokalizacji. Ceny są z reguły nieco wyższe w dużych miastach. Coraz więcej placówek decyduje się na posiadanie aparatu RTG w swojej placówce stomatologicznej, zatem pacjent zostaje poddawany badaniu na miejscu, w ramach aktualnie trwającej wizyty.
Jak robi się zdjęcia pantomograficzne?
Przed przystąpieniem do wykonania zdjęcia pantomograficznego pacjent jest poproszony o zdjęcie wszelkich ozdób, protez zębowych, okularów oraz założenia ołowianego fartucha ochronnego. Urządzenie do RTG znajduje się w odrębnym, dobrze izolowanym pomieszczeniu. Zdjęcia pantomograficzne wykonuje się standardowo w pozycji stojącej, chociaż jest możliwość wykonania ich również u pacjenta w pozycji siedzącej (np. u pacjenta na wózku inwalidzkim). Istotne jest symetryczne ułożenie pacjenta, a następnie umieszczenie podbródka na odpowiednim uchwycie. Dodatkowo aparaty pantomograficzne mogą być wyposażone w specjalny „zagryzak” umieszczany pomiędzy siekaczami szczęki i żuchwy. Jest on pomocny w prawidłowym ustawieniu głowy pacjenta.
W kolejnym etapie dopasowuje się warunki ekspozycji oraz rozmiar i kształt warstwy obrazowej do płci i wieku badanego oraz budowy (kształtu) wyrostka zębodołowego szczęki i żuchwy. Czynniki te są brane pod uwagę przez doświadczonego stomatologa lub radiologa. W przypadku wykonywania zdjęć u dzieci pole obrazowania jest ograniczone poprzez włączenie kolimatora pierwotnego, który zmniejsza pole wiązki pierwotnej nawet o 40%. Dzięki temu badanie jest całkowicie bezpieczne dla każdej grupy wiekowej. W trakcie badania pacjent jest proszony o pozostanie w całkowitym bezruchu przez kilkanaście sekund.
Zdjęcia pantomograficzne – wskazania i przeciwwskazania
Zdjęcia pantomograficzne mają wiele zastosowań. Wskazaniami do ich wykonywania są przede wszystkim:
- podejrzenie głębokiej próchnicy lub próchnicy korzeni zębowych;
- niewyjaśnione bóle szczęki lub zębów;
- planowane leczenie ortodontyczne;
- podejrzenie lub diagnostyka zębów zatrzymanych;
- planowane leczenie endodontyczne, by uwidocznić długość i ułożenie kanałów i korzeni zębowych;
- usuwanie zębów mądrości, zwłaszcza tych zatrzymanych lub skomplikowanych;
- planowanie jakichkolwiek zabiegów chirurgicznych;
- planowane leczenie protetyczne, szczególnie z uwzględnieniem wszczepiania implantów zębowych;
- torbiele, cysty, guzy w tkankach jamy ustnej;
- zmiany patologiczne okołowierzchołkowe.
Zdjęcia pantomograficzne są całkowicie bezpieczne, ponieważ wiązki promieniowania w stomatologii mają niewielkie natężenie. Aparaty pantomograficzne, tak jak wszystkie aparaty wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie, podlegają kontroli jakości, okresowym obowiązkowym testom podstawowym, do których należą: wykonywany raz w miesiącu test powtarzalności ekspozycji oraz co pół roku test rozdzielczości przestrzennej czujnika. Mimo to nie w każdym przypadku takie zdjęcia mogą zostać wykonane. Podstawowymi przeciwwskazaniami są między innymi:
- ciąża, zwłaszcza I trymestr;
- trudności z utrzymaniem nieruchomej postawy ciała (np. niewspółpracujące dzieci, silny odruch wymiotny).
Jest ich więc naprawdę niewiele.
Polecane produkty:
|
Kwas hialuronowy bioalgi
Kwas hialuronowy bioalgi to naturalny produkt z fermentacji roślinnej, dzięki czemu biodostępność jest na bardzo wysokim poziomie. Kwas hialuronowy działa głównie na takie struktury jak włosy, skóra, oczy, stawy, dziąsła ... Zobacz więcej... |
|
Kolagen naturalny bioalgi
Kolagen do picia to naturalny produkt z opatentowaną formułą Peptiplus® hydrolizowanego kolagenu. Dzięki temu jest bardzo wysokiej wchłanialności. Wzmacnia zęby, kości, ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Malisz P., Urbanik A., Podstawy badań stomatologicznych: zdjęcia zewnątrzustne – pantomografia, Inżynier i Fizyk Medyczny, 4/2014.
- Portka K., Dokładność zdjęcia pantomograficznego w zależności od sposobu rejestracji obrazu cyfrowego, 2023.
