Ubytki próchnicowe to trwałe uszkodzenia tkanek twardych zęba (zawsze szkliwa, a przy zaawansowanych postaciach również i zębiny), do których dochodzi wskutek negatywnego działania bakterii próchnicotwórczych w jamie ustnej. Najczęstszą przyczyną choroby próchnicowej jest nieodpowiednia, niedokładna higiena jamy ustnej, choć wyróżnia się szereg czynników ryzyka, w przebiegu których bakterie działają szybciej lub mocniej. Każdorazowo ubytki próchnicowe należy zaopatrzyć w gabinecie stomatologicznym.
Ubytki próchnicowe – przyczyny
Próchnica zębów jest masowo występującą patologią u dzieci i ze względu na rozpowszechnienie oraz skutki zdrowotne jest zaliczana do chorób cywilizacyjnych XXI wieku. Obserwuje się ją również u osób dorosłych. Według aktualnego stanu wiedzy rozwój choroby próchnicowej jest uwarunkowany współistnieniem 4 podstawowych czynników etiologicznych:
- Bakterii próchnicotwórczych.
- Obecności w jamie ustnej węglowodanów stanowiących substrat dla enzymatycznych przemian bakteryjnych.
- Czasu i częstości oddziaływania czynników patogennych.
- Podatności tkanek zęba na odwapnienie.
Z uwagi na wieloprzyczynowość choroby próchnicowej, skuteczne jej zapobieganie jest możliwe jedynie poprzez działania wielokierunkowe. Próchnica zębów rozwija się w miejscu, gdzie możliwe jest gromadzenie się bakterii i tworzenie biofilmu, który nie jest odpowiednio często usuwany lub mechanicznie naruszany, np. podczas żucia. Do próchnicy zębów dochodzi wówczas, gdy procesy demineralizacyjne przeważają nad remineralizacyjnymi. Zachodząca coraz większa utrata związków mineralnych szkliwa początkowo powoduje zmiany na poziomie ultrastrukturalnym, które z czasem mogą przejść w otwarte ubytki szkliwa i przez zębinę dojść do miazgi. Utworzenie ubytku jest końcowym stadium próchnicy zęba. Szczególne czynniki ryzyka próchnicy, a więc i ubytków próchnicowych, to:
- kwestie dietetyczne – częste spożywanie cukrów fermentujących, szczególnie sacharozy, częste podjadanie między posiłkami, słodkie napoje, spożywanie lepkich produktów, które długo pozostają na powierzchni zębów, częste przekąski przed snem, długotrwałe przyjmowanie pokarmów lub napojów zawierających cukry;
- niedokładna lub zła higiena jamy ustnej – nieregularne szczotkowanie zębów, niedokładne usuwanie płytki nazębnej, brak oczyszczania przestrzeni międzyzębowych, nagromadzenie płytki bakteryjnej, nieprawidłowa metoda szczotkowania zębów;
- niedostateczna ekspozycja zębów na fluor – brak regularnego stosowania pasty z fluorem, niewłaściwe stosowanie preparatów z fluorem, ograniczona dostępność fluoru;
- niektóre choroby przewlekłe – zwłaszcza cukrzyca, zespół Sjögrena, wszelkie stany przebiegające z niedostatecznym wydzielaniem śliny, nowotwory jamy ustnej;
- wady zgryzu i problemy endodontyczne – zwłaszcza głębokie bruzdy i głębokie bruzdy i szczeliny na powierzchniach żujących zębów, stłoczenie zębów, trudne do oczyszczenia przestrzenie międzyzębowe, odsłonięte powierzchnie korzeni, zęby z licznymi lub nieszczelnymi wypełnieniami;
- przyjmowanie niektórych leków – zwłaszcza tych, które zmniejszają wydzielanie śliny i sprzyjają suchości jamy ustnej.
Jednak nawet pomimo chorób, farmakoterapii czy wad zgryzu przy świadomej, codziennej i dokładnej higienie jamy ustnej jesteśmy w stanie w dużym stopniu zapobiegać występowaniu ubytków próchnicowych.
Ubytki próchnicowe – jak wyglądają?
Wczesna zmiana próchnicowa najczęściej wygląda jak biała, matowa lub kredowa plama pojawiająca się na powierzchni szkliwa. Na tym etapie nie ma jeszcze ubytku w strukturze zęba, lecz to sygnał, by jak najszybciej wdrożyć profilaktykę. W miarę postępu próchnicy zmiana może przybierać kolor żółtawy, brązowy lub czarny. Po utracie ciągłości szkliwa pojawia się właściwy ubytek, czyli zagłębienie lub „dziura” w zębie. Ubytek może być mały i powierzchowny albo rozległy, z widocznym zniszczeniem korony zęba. Próchnica może również rozwijać się między zębami, gdzie często nie jest widoczna gołym okiem. W zaawansowanym stadium może dojść do kruszenia się i odłamywania fragmentów zęba. Co bardzo ważne, kolor zmiany próchnicowej nie zawsze odpowiada jej zaawansowaniu. Ciemna plama może być zmianą zatrzymaną i stosunkowo płytką, natomiast niewielki wizualnie ubytek może sięgać głęboko w zębinę.
Ubytki próchnicowe – diagnostyka i leczenie
Diagnostyka ubytków próchnicowych przeprowadzana jest w gabinecie stomatologicznym, gdzie lekarz zarówno wizualnie, jak i za pomocą sprzętu medycznego ocenia obecność i wielkość ubytków, kondycję dziąseł, ewentualne stłoczenia zębów, szczelność plomb, obecność kamienia nazębnego i płytki nazębnej. Ważne jest też nierzadko, by diagnostykę uzupełnić o badanie RTG zębów. Próchnica może nie być widoczna na powierzchni zęba, a mimo tego może sięgać daleko w głąb zębiny. Dlatego badanie RTG uwidacznia to, co niewidoczne gołym okiem.
Leczenie ubytków próchnicowych zawsze wymaga następujących elementów:
- Dokładne oczyszczenie ubytku z resztek zmian próchnicowych, martwych tkanek, bakterii i płytki nazębnej.
- Zaopatrzenie ubytku szczelnie dopasowanym wypełnieniem.
- Modyfikacja higieny jamy ustnej – szczotkowanie zębów dwa razy dziennie (rano i wieczorem) oraz regularne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych, a także higienizacja zębów co 6 miesięcy. Obejmuje ona piaskowanie zębów, skaling i fluoryzację.
- Stosowanie past do zębów zawierających fluor.
Jeśli ubytki próchnicowe są bardzo rozległe, może być konieczne leczenie kanałowe, a po jego zakończeniu, zastosowanie uzupełnienia protetycznego, np. korony na ząb.
Polecane produkty:
|
Acerola – naturalna witamina C
Naturalna witamina C pozyskana została z upraw owocu o nazwie Acerola. Jest standaryzowana co oznacza, że wyselekcjonowano tylko najwyższej jakości owoce, a z nich pozyskano ekstrakt. Dzięki temu … Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Solarek D., Szczepańska J., Powikłania w zębach stałych w wyniku dużych zaniedbań w obrębie uzębienia mlecznego u 4-letniego dziecka. Opis przypadku, Nowa Stomatol 2019; 24(4): 149-152.
- Krawczyk D., Mielnik-Błaszczak M., Redukcja próchnicy zębów stałych u młodzieży 15-17-letniej w wyniku indywidualnej profilaktyki przeciwpróchnicowej, Dent. Med. Probl. 2009, 46, 2, 191-197.
